آزمایشگاه پزشکی مجازی

کریستال ها

با به وجود آمدن تغییراتی در عوامل موثر بر حلالیت ،نمک های ادراری رسوب کرده و کریستال ها توسط آنها شکل میگیرند.

این تغییرات شامل تغییر در PH  ،دما و غلظت است. این رسوبات میتوانند به شکل کریستالهای حقیقی یا مواد بی شکل در ادرار ظاهر شوند.

اگر چه کریستال های ادرار ارزش تشخیصی محدودی دارند تشخیص دقیق مورد نیاز است تا به این شکل کریستال های غیر طبیعی که تعداد کمی دارند و با وضعیت پاتولوژیک خاصی در رابطه هستند را از دست ندهیم.

دانستن  PH  ادرار یک کمک با ارزش  در تشخیص کریستال است چون در واقع این PH است که تعیین میکند که چه ماده شیمیایی رسوب خواهد کرد.

بسیاری از کریستال های معمول دیده شده در ادرار ویژگی های مورفولوژیکی دارند.تغییر پذیری و تنوع موجود میتواند منجر به بروز اشتباه در تشخیص ساختار های پاتولوژیک از غیر پاتولوژیک شود .به منظور افتراق کریستال های غیر طبیعی از کریستال های شایعتری که ایجاد مزاحمت میکنند،خلاصه ای از مورفولوژی کریستال ارائه شده است.

کریستال های پیدا شده در ادرار اسیدی طبیعی

اورات های بی شکل (اورات های کلسیم ،منیزیم ،سدیم و پتاسیم )

اورات های غلیظ در پی نگهداشتن ادرار غلیظ با PH کمی اسیدی رسوب خواهند کرد.

زمانی که مقادیر زیادی از این ها حضور داشته باشد نمونه ادراری در آزمایش میکروسکوپی رنگ صورتی –نارنجی تا قهوه ای متمایل به قرمز را ظاهر مینماید و این حالت به عنوان "گرد آجری"نامیده میشود.در زیر میکروسکوپ این عناصر بی شکل ظاهری به شکل گرانول های کوچک زرد –قهوهای داشته و میتوانند توده هایی را تشکیل داده و به رشته های فیبری یا موکوسی متصل شوند.اورات های بیشکل با اسیدی کردن ادرار با اسید استیک به کریستال های اوریک اسید تبدیل شده و با حرارت 60 درجه و با اضافه کردن قلیای رقیق حل میشوند.

اورات های کریستالین (سدیم ،پتاسیم ،آمونیوم )

این بیورات ها و اورات های اسیدی در ادرار کمی اسیدی گوی های کوچک قهوه ای  یا سوزن های بیرنگ ایجاد میکنند.گوی ها میتوانند به صورت جفت و سه تایی تجمع پیدا کنند.همانند اورات های بی شکل این اشکال کریستالین در حضور اسید استیک به آرامی به صفحات اوریک اسید تبدیل خواهند شد. ممکن است کریستال های آمونیوم بیورات در ادرار معمولی دیده شود ولی  حضور کریستال های آمونیوم بیورات  در ادرار معمولا نشان دهنده نمونه های قدیمی و یا شرایط بد نگهداری شده است.

اوریک اسید کریستالین .

کریستالین های اوریک اسید در PH   پایین (5 تا 5/5)به وجود آمده و به اشکال متنوعی از جمله صفحات پهن لوزی یا چهار وجهی ،منشور،اشکال بیضوی با انتها های مشخص (لیمویی شکل )،گوه ای ،روزت و صحات نامنظم دیده میشوند.این اشکال اغلب رنگی بوده و زرد یا قهوه ای مایل به قرمز به نظر میرند.به ندرت بدون رنگ و شش وجهی و شبیه به کریستال سیستین هستندبر خلاف سیستین انکسار مضاعف نشان داده و نور را پلاریزه میکنند.

لوزی شکل 

چهار ضلعی 

اشکال بیضوی با انتها های مشخص (لیمویی شکل )

اشکال روزت 

تعداد زیادی از کریستال های اسید اوریک و اورات منعکس  کننده افزایش سوخت و ساز نوکلئوپروتیین ها هستند به خصوص در طی شیمی درمانی بیماری لوکمی یا لنفوم .افزایش مقادیر ممکن است همراه با سندرم لش نیهان دیده شود و احتمالا شاهدی از حضور سنگ های کوچک در میزنای بوده به خصوص زمانی که رادیولوسنت باشند و همراه با سطوح افزایش یافته سرمی اوریک اسید یافت شوند.اینها همچنین ممکن است نشانه نفروپاتی اوراتی در بیماری نقرس باشند.

کلسیم اگزالات

دی هیدرات ها ممکن است در PH  6 یا در ادرار طبیعی  ظاهر شوند.شکل کلاسیک آنها به صورت هشت وجهی کوچک بی رنگ شبیه پاکت نامه است اشکال دمبلی و لوزوی نیز ممکن است ایجاد شود.اشکال طویل تر در کلسیم اگزالات مونوهیدرات ایجاد میشوند.کریستال های اگزالات در اسید استیک نامحلول است.کریستال های اگزالات اگر در تعداد زیاد موجود باشند ،منعکس کننده بیماری مزمن کلیوی شدید یا مسمومیت با متوکسی فلوران یا اتیلن گلیکول می باشند.اگزالوری در صورتی قابل توجه است که انعکاسی از افزایش جذب اگزالات از مواد غذایی متعاقب بیماری روده کوچک و یا قطع روده کوچک به علت بیماری کرون باشد.اگزالوری ممکن است همچنین در افرادی که از نظر ژنتیکی مستعد هستند متعاقب مصرف مقادیر زیاد اسید آسکوربیک دیده شود.

 Calcium oxalate monohydrate

Diagrams of the two types of calcium oxalate crystals in urine of children with hyperoxaluria type I in the monohydrate (A) and dihydrate (B) phases. a, b, d and L are the parameters used to calculate oxalate crystal volume, and are defined in the Methods section.

Calcium oxalate dihydrate crystals

منبع:دکتر محمد نژاد جواد (هنری دیویدسون 2011)،ادرار و دیگر مایعات بدن ،انتشارات اندیشه رفیع،چاپ اول 91.